طب سنتی یا طب نوین کدامیک؟

تغذیه

طب سنتی یا طب نوین کدامیک؟

دکتر غلامرضاخادمی متخصص کودکان و دانشیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد

دکترالهام بختیاری -- متحصص فارماکولوژی و عضو هيئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد

طب سنتی یا علم الادویه  یا گیاه شناسی دارویی اخیرا یکی از رشته های طب مکمل نام گرفته است. طب سنتی عمدتا برگرفته از باورهای سنتی و اعتقادات دینی مردم و اقوام ایرانی است که در نوشتارهای دانشمندان بزرگی نظیر ابن سینا، زکریای رازی، اهوازی ارجانی و... به قلم تقریر درامده است. اصول این طب بر پایه چهار طبیعت مزاج سودا، خون و همچنین بر گرمی و سردی استوار بوده و بر همین مبنا بیماران تحت درمان قرار می گیرند.

 اساسی پزشکی سنتی ایران مزاج است. حکیمان قدیم با تبخر در شناختن انواع مزاج ها ودخالات وضع مزاج، هر یک از بیماریها را رصد کرده و معیار تشخیصی و درمان بیماری ها را توجه به مزاج اصلی و عارضی بیماران قرار داده و همه را در دو گروه مزاج اصلی و سوء مزاج آن (سوء مزاج سرد و سمموع مزاج گرم) شرح داده اند. در طب سنتی، از تمامی عناصر موجود در طبیعت اعم از گیاهی، معدنی و حیوانی برای اعاده اعتدال مزاج استفاده می شود. طب سنتی دارای روش های مختلفی برای درمان بیماری ها است. از جمله این روشی ها می توان به گیاه درمانی، ماساژ درمانی (که خود شاخه های مختلفی دارد)، شیاتسو ShiatSu )فشردن نقاط حیاتی بدن  برای سلامتی، توسط انگشتان دست)، انرژی درمانی و همچنین ریکی Reiki ( انتقال انرژی کیهانی با دست شفاگر به بیمار(،  Cupping وفصد ( به تنهایی یا بخشی از طب سنتی یا طب اسلامی)، بادکش درمانی Dry Cupping، زالو درمانی Leech therap، آب درمانی یا آبزن ها ) Hydrotherapy همراه با اسانس های گیاهی یا بدون آن ها که کاربرد زیادی برای بهبود ضایعات پوستی، دردهای مفاصل، سیاتیک، نشاط و تقویت بدن، تقویت عضلات و اصلاح منافذ بدن، گرم کردن و افزایش رطوبت بدن دارد) اشاره کرد. رعایت حال کبد بیمار از اصول اساسی تجویز دارو در طب سنتی می باشد. طب سنتی ایرانی- اسلامی با تکیه بر احادیث و روایات دینی  در دنیای طب مکمل حرف های زیادی برای گفتن دارد، لیکن لازمست این طب خود را با علوم و تحقیقات جدید مبتنی بر شواهد و آزمایش میدانی و مستند سازی های نوین هماهنگ کند.

ارائه روش های درمانی مختلف توسط اقوام و تمدن های مختلف موجب شده است طب سنتی و گیاهی در شاخه ها و گرایش های قومی از جمله طب هندی، طب چینی طب سرخپوستی ، طب هونا (طب مردم جزایر هاوایی) و... ارائه شود.

به واسطه ی آموزه های طب سنتی، ارتباط گیاهان چه به عنوان ماده غذایی و چه به عنوان ماده دارویی هیچگاه با بشر قطع نشده است. محصولات گیاهی در بعضی کشورها به عنوان دارو و در برخی دیگر در گروه مواد غذایی دسته بندی و تحت قوانین مربوط به خود قرار می گیرند. طبق آمار سازمان جهانی بهداشت (WHO) امروزه ۸۰ درصد از مردم دنیا برای مراقبت و تأمین سلامتی خود از طب گیاهی استفاده مسی کنند. در جامعه ما نیز چند سالی است که گرایش به طب گیاهی افزایش یافته و توجه افراد زیادی را به خود معطوف کرده است. چنین جریانی مانند سایر جریان ها باعث ایجاد بحث های زیادی در حاشیه خود اعم از مخالف یا موافق شده است.

سوالې که مطرح می شود اين است که واقعا  طب گیاهی و مکمل و یا همان طب سنتی چقدر در درمان بیماری ها موثر است و تقابل بین این طب و طب مدرن تا چه اندازه واقعی است؟ به بیان دیگر آیا طب گیاهی و سنتی و طب مدرن باید در تقابل باهم باشند یا به موازات هم میتوانند به درمان بیماری ها بپردازند؟یکی از تفاوت های اساسی بین طب سنتی و طب مدرن در نوع نگاه آنها به بیماریهاست.

در حالی که رویکرد طب سنتی بیشتر جنبه نظری دارد، طب مدرن بر پایه تجربه و آزمایشات استوار است. امروزه در تمام دنیا گرایش به استفاده از آموزه های گذشتگان در زمینه طبابت و درمان وجود دارد. ولی نکته این است که در همه آن ها مطلب هنگامی پذیرفته می شود که با روشهای علمی مبتنی بر تجربه و مشاهده تایید شده باشد، موضوعی که متاسفانه در رویکرد ما به طب گیاهی به آن کمتر توجه می شود. البته هدف از نوشتار حاضر بحث بر سر مزیت طبب جدید نسبت به طب  سنتی یا بالعکس نیست، بلکه هدف ببرسی روش صحیح استفاده از آموزه های گذشتگان در حوزه
طبابت و درمان میباشد.

مزایای استفاده از طب سنتی و گیاهی

۱- یکی از مهم ترین مزایای استفاده از این طب پرداخت هزینه کمتر در قبال دریافت خدمات است. در مطالعه ای نشان داده شده است که استفاده از خدمات طب گیاهی و مکمل برای بیماران در کنار مراقبت های بهداشتی ارائه شده توسط پزشکان آموزش دیده، سبب کاهش هزینه های درمان در نتیجه مصرف کمتر دارو می شود. به عنوان مثال یکی از علل رواج این طب در کشور پرجمعیتی مانند چین بعلت وجود جمعیت های فقیر در ان  کشور و کمبود منابع مالی است و به منظور کاهش هزینه ها این طب مورد تبلیغ و تشویق قرار می گیرد.

۲- شاید بتوان یکی از مهم ترین موارد استفاده طب سنتی و گیاهی را در پیشگیری از بروز بیماری ها دانست. خواستگاه و جایگاه اصلی این طب در پیشگیری از بیماری هاست و در این زمینه از مستندات اثبات شده بیشتری برخوردار است. البته نمی توان منکر استفاده از گیاهان دارویی در درمان بیماری ها شد، لکن سختی تهیه داروهای این طب و طول درمان و کندی اثر آن گاه موجب خستگی مصرف کننده این نوع نسخ می گردد.

۳- یکی دیگر از مزیت های استفاده از طب سنتی و گیاهی، تحمیل عوارضی جانبی کمتر به بیمار در مقایسه با داروهای شیمیایی می باشد. این یک باور عمومی است که داروهای گیاهی عوارضی ندارد و مردم گاه بدون نسخه پزشک به مصرف آن

میی پردازند.

۴ - صرفه اقتصادی تولیدکنندگان دارو و در نهایت جلوگیری از خروج ارز با کاهش وابستگی به واردات دارو نیز از دیگر مزیت های استفاده از گیاهان دارویی می باشد.

مشکلات موجود بر سر راه استفاده از گیاهان دارویی و طب سنتی

1-  بسیاری از مردم به دلیل طبیعی بودن داروهای گیاهی و استفاده رایج در بسیاری از نقاط دنیا، بر این باور هستند که این داروها ایمن و بی خطر هستند. اما واقعیت این است که داروهای گیاهی نیز دارای عوارض متعدد و بعضاً خطرناک می باشند. این عوارضی به علل مختلفی مانند مصرف بیش از حد، مصرف همزمان با سایر داروها و واکنش های خودبخودی و غیرقابل پیش بینی مانند الرژی اتفاق می افتد. استفاده بی رویه و بدون نظارت از این طب به ویژه در مورد گروه های آسیب پذیر همچون کودکان، زنان باردار و سالمندان خالی از مخاطره نیست.

2-  عدم وجود استاندارد قطعی برای تولیدات گیاهان دارویی ممکن است منجر به بروز مشکلاتی در کیفیت آن ها شود. از جمله ی این مشکلات تقلب، مواد اولیه نامشخص، جایگزینی یک گیاه به جای گیاه دیگر و ... است.

3-  مصرف خودسرانه و بدون مشاوره و توصیه متخصصی در کشورهای در حال توسعه و حتی توسعه یافته، رایج بوده که اغلب به دلیل دسترسی استان و قیمت کم این داروهاست.

4-  وجود انبوهی از اطلاعات بدون منبع موثق و قابل اعتماد یکی دیگر از مشکلات موجود است که استفاده از توصیه های طب سنتی را با مشکل مواجه می کند.

5-    طول زیاد درمان و ناموثق بودن درمان، موارد استفاده از این طب را غیر مطمئن می سازد.

6-  به روز نبودن روش های درمانی و نحوه استفاده سنتی از داروها با توجه به زندگی مدرن امروزی از رغبت استفاده از نسخ طب سنتی می کاهد.

7-  ارتباط و انسجام ناکافی با طب جراحی و نداشتن یک تعامل کافی با ان در مواقع نیاز، نارسایی طب سنتی را اشکار می کند. آنچه مسلم است طب سنتی و گیاهی در پیشگیری از بیماری ها و ارائه روش مناسب تغذیه و حفظ سلامت موفق تر از درمان است. استفاده از توصیه های این طب در بهبود کیفیت زندگی و خودمراقبتی نقش موثری در برخورداری از یک زندگی شاداب و طولانی خواهند داشت.

مشکلی که امروزه این طب را تهدید میکند ادعای بیش از مدارک و مستندات علمی آن است که گاه منجر به مخاطراتی برای را از آنان می گیرد. نباید فراموش کرد که درمان با طب سنتی و گیاهی یک تخصصی متخصصی تجویز شود 2 در نهایت طب گیاهی در محدوده خود کاربرد دارد و معالج راهنمایی افراد متخصصی در این زمینه است.

مقطع پزشکی عمومی تحصیل می کنند و سپس بر حسب علاقه انان دوره تخصصی طب سنتی را در قالب دوره دستیاری پزشکی می گذرانند. وجود پزشکان متخصص طب - سنتی باعث می شود مردم به جای استفاده از نسخه های افراد کم سواد و بعضاً بی سواد که بدون توجه به خطرات احتمالی استفاده خودسرانه از گیاهان دارویی اقدام به پیچیدن نسخههای عجیب و غریب و بعضاً بدون نتیجه می کنند (و گاه با سرگردانی بیماران از همراه بوده و فرصت درمان بیماری را ضایع می کند) با اطمینان خاطر از دستاورد های طب گیاهی و مکمل استفاده کنند.

 

امروزه در برخی کشور ها مانند ویتنام همکاری و اعتماد خوبی بین این دو مدل از طبیب یعنی طب سنتی و طلب مدرن وجود دارد بطوریکه هرگاه بیمار به طبیب سنتی مراجعه نماید. وی بیمار را ابتدائا به یک متخصصی طیب جدید ارجاع می دهد و پزشک پس از معاینه و دستورات و نسخه لازم برای تکمیل درمان به بیمار پیشنهاد می کند به یک طبیب سنتی نیز مراجعه نماید و از او بخواهد چنانچه در زمینه بیماری وی دستورالعملی وجود دارد از راهنمایی های طب سنتی نیز برخوردار شود. تعامل بین دو طبیب موجب اعتماد عمومی خوبی در جامعه شده است. نکته قابل توجه اینکه در آن جامعه گیاهان داروئی گاه به شکل سبزیجات تازه و روزانه نیز به مردم عرضه می شود. در کشور ما تعامل بین این دو طب و پرهیز از رقابت های کاذب و مخرب یقیناً نقش بسزائی در پیشرفت شاخص های سلامت دارد. یقین به صحبت دستورات بهداشتی طبسبب ممسنتی ایرانی - اسلامی با تکیه بر اعتقاد قابی مردم به احادیث و روایات پیشوایان معصوم فرصت خوبی است تا بیماران با اعتقاد قلبی به این طب روی بیاورند و این حس اعتماد خود نقش  موثری در نتیجه درمان بیماران خواهد داشت.

برچسب : تغذیه, تاریخ انتشار: 23 مرداد 1396

آخرین مطالب

تغذیه
مشاهده همه
توصیه‌های رژیمی در گیاهخواری 12 شهریور 1396

توصیه‌های رژیمی در گیاهخواری

از دریافت کافی کالری از رژیم گیاهخواری که نسبت به الگوهای ...

توصیه های تغذیه ای جهت زائرین پیاده امام علی بن موسی الرضا(ع) در 24 ذی القعده 12 شهریور 1396

توصیه های تغذیه ای جهت زائرین پیاده امام علی بن موسی

پاره ای از روشهای صحیح تغذیه در پیاده روی طولانی چه زمانی ...

تغذیه قبل از کنکور 12 شهریور 1396

تغذیه قبل از کنکور

بسم الله الرحمن الرحیم   تغذیه مناسب برای ایام قبل از کنکور تفاوتی ...

نان مناسب برای افراد دیابتی و پیشگیری از چاقی 11 شهریور 1396

نان مناسب برای افراد دیابتی و پیشگیری از چاقی

"بسمه تعالي"   نان مناسب برای افراد دیابتی و پیشگیری از چاقی   خلاصه نان از ...

   تنظیمات قالب

رنگ بندی قالب
سبک های صفحه بندی
جعبه ای نمایش عریض
الگوهای پس زمینه